Miejscowość Lourdes leży w południowo-zachodniej Francji, u północnych podnóży Pirenejów, blisko granicy z Hiszpanią, nad rzeką Gave de Pau, ok. 180 km na południowy zachód od Tuluzy i ok. 40 km od granicy francusko-hiszpańskiej.
Teren jest górski i podgórski, a krajobraz doliny rzecznej otoczony jest wzgórzami Pirenejów, w których znajdują się naturalne groty skalne – w tym grota Massabielle, będąca sercem sanktuarium w Lourdes. Nazwa groty oznacza dosłownie „starą skałę” lub „stary masyw skalny” i pochodzi z lokalnego dialektu gaskońskiego.
Lourdes jest największym we Francji i jednym z większych w świecie sanktuariów maryjnych. To właśnie tutaj w 1858 roku miały miejsce objawienia Matki Bożej córce miejscowego młynarza św. Bernadecie Soubirous (1844-1879). Dały one początek światowej sławie tego sanktuarium. W XIX wieku grota Massabielle była niepozorną grotą skalną, uważaną za miejsce nieczyste i zaniedbane, gdzie wypasano świnie i wyrzucano odpadki.
Między 11 lutego a 16 lipca 1858 roku Bernadeta doświadczyła tu 18 objawień Pięknej Pani, która później przedstawiła się jej jako Niepokalane Poczęcie. Podczas jednego z objawień Matka Boża poleciła Bernadecie, by wydobyła z ziemi źródło wody, które do dziś jest centralnym punktem pobożności w Lourdes. Źródło, które wówczas wypłynęło w grocie, do dziś dostarcza wody używanej przez pielgrzymów do obmyć w klimacie modlitwy. Woda ta nie ma szczególnych właściwości chemicznych, jednak z wiarą i modlitwą łączone są liczne świadectwa uzdrowień duchowych i fizycznych. Tak też było, kiedy w miejscu wskazanym przez Bernadetę wytrysnęło źródło, a oczy kamieniarza Louisa Bouriette otworzyły się i odzyskał wzrok (nie widział on na jedno oko od 20 lat, po wypadku przy pracy). Do dziś grota jest miejscem nieustannej modlitwy indywidualnej i wspólnotowej, a także centrum pielgrzymek z całego świata. Grota Massabielle symbolizuje pokorę i prostotę, gdyż miejsce objawień było bardzo ubogie i zapomniane we Francji, symbolizuje i wyraża także bliskość Boga z cierpiącymi ludźmi, szczególnie chorymi i wykluczonymi. Jest wezwaniem do modlitwy, pokuty i nawrócenia.
Miejsce objawień i cudów
W 1862 roku bp Bertrand‑Sévère Mascarou‑Laurence (1790-1870) powołał komisję kanoniczną do zbadania autentyczności objawień. Był on biskupem diecezji Tarbes i Lourdes od 1845 roku aż do swojej śmierci. Komisja potwierdziła prawdziwość objawień, których doświadczyła Bernadeta. W 1864 roku w Lourdes rozpoczęto budowę świątyni. Natomiast święto Objawienia się Matki Bożej w Lourdes zostało wprowadzone w całym Kościele dopiero w roku 1907. W 1992 roku św. papież Jan Paweł II na dzień pierwszego objawienia – 11 lutego – wyznaczył obchody Światowego Dnia Chorego.
Do dziś, tj. do 2025 roku, Kościół katolicki uznał oficjalnie 72 cuda i ok. 7 tys. uzdrowień, których nie da się wyjaśnić na drodze analiz naukowych. Dokonały się one za wstawiennictwem Matki Bożej – czczonej w tytule „Uzdrowienia Chorych”. Od 1955 roku działa w Lourdes Międzynarodowy Komitet Lekarski, składający się z wybitnych przedstawicieli świata lekarskiego i bada każdy nadzwyczajny przypadek uzdrowienia. Nieuchwytna jest jednak ilość uzdrowień duszy człowieka – nawróceń. Tego nie da się policzyć, zbyt intymna to sprawa.
Sanktuarium w Lourdes odwiedziło kilku papieży w różnych momentach historii. Oficjalna wizyta papieska miała miejsce 14-15 sierpnia 1983 roku. Była to pierwsza pielgrzymka Jana Pawła II do sanktuarium Matki Bożej w Lourdes we Francji. Podczas pobytu papież modlił się przy grocie massabielskiej i wygłosił przemówienia dla zgromadzonych pielgrzymów. Druga pielgrzymka tego papieża miała miejsce również 14-15 sierpnia, ale 2004 roku i odbyła się w 150. rocznicę ogłoszenia dogmatu o Niepokalanym Poczęciu Najświętszej Maryi Panny. Papież przybył tam już w zaawansowanym wieku i w chorobie, spotkał się z wiernymi i chorymi oraz modlił w grocie. Obie wizyty zbiegały się w dniach 14 i 15 sierpnia – uroczystość Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny, co podkreślało maryjny charakter tych podróży.
Papież Benedykt XVI odwiedził sanktuarium w Lourdes w dniach 12–15 września 2008 roku podczas pielgrzymki apostolskiej do Francji (Paryż i Lourdes). Papież przybył z okazji obchodów 150. rocznicy objawień Matki Bożej w Lourdes (pierwsze objawienie miało miejsce w 1858 roku). Głównym celem pielgrzymki było uczestnictwo w uroczystościach jubileuszowych i Eucharystii, modlitwa w grocie massabielskiej oraz udział w procesjach (maryjnej ze świecami i eucharystycznej).
Wcześniej przybywał do Lourdes jako pielgrzym i kardynał Giovanni Battista Montini – przyszły papież Paweł VI; odwiedził to miejsce dwa razy, tj. w 1958 roku i w 1962 roku. Kardynał Angelo Giuseppe Roncalli (późniejszy papież Jan XXIII) był w Lourdes w 1958 roku jako legat papieski, aby 25 marca konsekrować podziemną bazylikę św. Piusa X – dużą świątynię zbudowaną w związku z 100. rocznicą objawień w Lourdes. Roncalli był wtedy nuncjuszem apostolskim we Francji i przedstawicielem Stolicy Apostolskiej.
Sanktuarium w Lourdes
Obecnie sanktuarium ma 52 hektary powierzchni i składa się z 22 obiektów. Przybywa tu corocznie, w okresie od marca do października, około 5-6 milionów pielgrzymów z ponad 150 krajów. Miejscem, które dało początek tak wielkiemu kultowi, jest grota Massabielle. W 1864 roku umieszczono w niej figurę Matki Bożej i napis: Jestem Niepokalane Poczęcie – to słowa, którymi Maryja zwróciła się do Bernadety. Figurę Maryi wykonał rzeźbiarz francuski Józef Hugo Fabisch (1812-1886; jego ojciec był Polakiem) według opisu pochodzącego od Bernadety. Statuę wystawiono do czci publicznej po raz pierwszy 4 kwietnia 1864 roku.
Kompleks sakralny w Lourdes (Sanktuarium Matki Bożej z Lourdes) obejmuje kilka głównych świątyń:
Bazylika Niepokalanego Poczęcia (Bazylika Górna) została zbudowana w latach 1866-1872 w stylu neogotyckim. Wznosi się na skale nad Grotą Objawień. Jej smukła sylwetka i wysoka wieża są jednym z symboli Lourdes. Wnętrze jej zdobią witraże przedstawiające historię objawień oraz dogmat Niepokalanego Poczęcia. Znajdujące się przed kościołem rondo i esplanada (otwarty pas terenu, płaski i prosty przed świątynią) zapewnia wystarczająco dużo miejsca na procesję.
Bazylika Matki Bożej Różańcowej wybudowana została pod koniec XIX wieku (1899), utrzymana w stylu neobizantyjskim. Znajduje się u stóp Bazyliki Niepokalanego Poczęcia. Słynie z bogato zdobionych mozaik oraz z dużej kopuły, pod którą odprawiane są nabożeństwa dla pielgrzymów. Mozaiki autorstwa ks. Marka Rupnika znajdują się na drzwiach wejściowych Bazyliki Matki Bożej Różańcowej. To właśnie tam – na fasadzie tej bazyliki – artysta umieścił serię mozaik przedstawiających tajemnice Różańcowe.
Krypta to najstarsza część sanktuarium, poświęcona w 1866 roku. Znajduje się pod Bazyliką Niepokalanego Poczęcia. Ma prostą, surową architekturę i była pierwszym miejscem kultu, wzniesionym po objawieniach św. Bernadety.
Bazylika św. Piusa X jest bazyliką podziemną, konsekrowaną w 1958 roku z okazji 100. rocznicy objawień. Należy do największych podziemnych świątyń na świecie i może pomieścić około 25000 wiernych. Ma nowoczesną, prostą formę i służy głównie dużym celebracjom. Styl architektoniczny to XX-wieczny modernizm sakralny. Bazylika została zaprojektowana w latach 1956-1958 przez architekta Pierre’a Vago, a jej konstrukcja opiera się na nowoczesnych technologiach betonowych, typowych dla połowy XX wieku. Bazylika znajduje się całkowicie pod ziemią, co umożliwia pomieszczenie dużej liczby wiernych, niezależnie od warunków atmosferycznych. Charakteryzuje ją minimalizm dekoracyjny, bowiem wnętrze jest surowe, pozbawione typowych gotyckich lub barokowych ornamentów; dominują beton i proste formy geometryczne. Świątynia ta to jakby hala o długim, prostokątnym kształcie z lekko nachyloną podłogą, aby zapewnić widoczność dla wszystkich uczestników ceremonii. Sztuczne oświetlenie podkreśla prostotę i przestronność wnętrza; brak jest w niej okien nadziemnych. Materiał konstrukcyjny to głównie żelbeton, który pozwolił na swobodne kształtowanie dużych przestrzeni bez słupów pośrednich.
Kościół św. Bernadety (po drugiej stronie rzeki Gave) został wzniesiony w latach 1986-1988 z usytuowaną w sąsiedztwie aulą konferencyjną dla Episkopatu Francji.
W okresie pielgrzymkowym codziennie na plac przed świątynią zwaną Bazyliką Niepokalanego Poczęcia wyrusza procesja eucharystyczna, a wieczorem odbywa się procesja różańcowa ze świecami. Pielgrzymi niosą w niej figurę Niepokalanej i śpiewają w wielu językach pieśń Ale Maria.
Dogmat o Niepokalanym Poczęciu
Papież Pius XI (pontyfikat w latach 1922-1939) kanonizował Bernadetę, która w 1866 roku wstąpiła do klasztoru w Nevers. Tam umierając jako zakonnica w 1879 roku, potwierdziła objawienia na łożu śmierci uroczystą przysięgą. Jej kanonizacja nastąpiła w 1933 roku.
Lourdes to niezwykłe miejsce modlitwy. Ujmuje ono wielu ludzi, bo promieniuje stąd pociecha dla setek tysięcy chorych i wspólnie przeżywane umocnienie w wierze. Ciało św. Bernadety Soubirous, ekshumowane kilka razy w ramach procesu kanonizacyjnego, spoczywa w krypcie pod Bazyliką Niepokalanego Poczęcia; jest zachowane w nienaruszonym stanie i wystawione w specjalnej szklanej trumnie w krypcie. To miejsce jest dostępne dla pielgrzymów, którzy mogą je odwiedzać.
Objawienia w Lourdes miały niewątpliwie związek z ogłoszeniem dogmatu o Niepokalanym Poczęciu Najświętszej Maryi Panny, które nastąpiło 8 grudnia 1854 roku i były niejako jego potwierdzeniem, co papież Pius IX wyraził następująco: Objawienie Niepokalanego Poczęcia w grocie w Lourdes – to fakt o prawdzie olśniewającej.
Dla wielu wierzących dziś Lourdes jest miejscem, gdzie można doświadczyć nadziei, uzdrowienia duchowego, a czasem i fizycznego. Współczesny człowiek, żyjący w świecie nauki i technologii, może postrzegać te wydarzenia jako symboliczny znak Bożej obecności i troski o człowieka.
